İdrar Retansiyonu
İdrar retansiyonu nedir?
İdrar böbreklerden süzüldükten sonra mesanenize gider. Mesaneniz (idrar kesesi), idrar için bir depo görevi görmektedir. Burada bir süre depolanır. Mesane kapasitesine ulaşınca, uygun bir ortamda kasılır. Bu kasılma sırasında, mesanenin çıkışında yer alan sfinkter (delikleri kapatan dairesel kas) gevşer. Böylece idrar, üretradan (idrarı mesaneden vücut dışına taşıyan tüp) vücut dışına atılır. İdrar retansiyonu, idrar yaptıktan sonra mesanenizin tamamen veya hiç boşalmaması durumudur
İdrar retansiyonu, akut (ani) veya kronik (uzun süreli) olabilir. Akut, hızlı bir şekilde ortaya çıktığı ve şiddetli olabileceği anlamına gelir. Kronik idrar retansiyonu, bu durumu daha uzun bir süre boyunca yaşadığınız anlamına gelmektedir. İdrar retansiyonunun akut formu acil bir durumdur. Bu durumda, hemen bir hekime görünmeniz gerekir.
İdrar retansiyonuna ne sebep olur?
- İdrarın vücuttan atılma yolundaki bir tıkanıklık
- Başka bir sebeple kullandığınız ilaçların yan etkiler
- Beyniniz ve mesane arasındaki sinirsel problemler
- İdrarın vücuttan atılmasını engelleyen enfeksiyonlar ve inflamasyonlar
- Mesanenin kasılma fonksiyonunun bozulması
Tıkanıklık: Bir şey idrarın mesane ve üretra yoluyla serbest akışını engellediğinde, idrar retansiyonu yaşayabilirsiniz. Erkeklerde, prostat bezi üretraya baskı yapacak kadar büyüdüğünde bir tıkanıklığa neden olabilir. Bu, erkeklerde kronik idrar retansiyonunun en yaygın nedenidir. Kadınlarda bir neden de, sistosel adı verdiğimiz mesane sarkmasıdır. Rektum vajinanın arka duvarına doğru sarktığında da buna neden olabilir. Bu duruma da rektosel denir.
Bazı nedenler hem erkeklerde hem de kadınlarda görülebilir. Üretra, yara dokusu nedeniyle daralabilir. Buna striktür (üretra darlığı) denir. Üriner sistem taşları da, üretrada veya mesanede idrarın vücudunuzdan dışarı akışına engel olabilmektedir.
İlaçlar: İdrar retansiyonuna bazı ilaçlar da neden olabilir. Antihistaminikler, antispazmodikler, opiatlar, ve trisiklik antidepresanlar, gibi ilaçlar mesane kasının çalışma şeklini değiştirebilir.
Antikolinerjikler, bazı tansiyon düşürücü ilaçlar, antipsikotikler, hormonal ajanlar ve kas gevşeticiler dahil olmak üzere diğer ilaçlar da mesane kontrolü yan etkilerine neden olabilir.
Sinir sorunları: İdrarınızı yapmanız, beynin mesane kasına kasılmasını söylemesiyle gerçekleşir. Bu, idrarı mesaneden dışarı atar. Beyin daha sonra üretrayı çevreleyen sfinkter kaslarına gevşemelerini söyler. Bu, idrar akışının üretradan geçip vücuttan dışarı çıkmasını sağlar. Beyinden mesaneye ve üretraya giden sinirsel yollarda bir sorun olması, idrarın atılmasını engelleyebilir.
Sinir sorunlarının nedenleri şunları içerebilir:
İnme
- Diyabet
- Multipl skleroz (MS)
- Omurga veya pelvis travması
- Tümörler ve bel fıtığından kaynaklanan omurilik üzerindeki baskı
- Normal doğum
- Geçmişte kateter adı verilen bir tüp kullandıysanız, bu durum için daha fazla risk altında olabilirsiniz. Hekiminiz üreteroskop veya sistoskop (bunlar idrar yollarına bakan kameralı teleskoplardır) gibi başka bir özel cihaz kullandıysa da riskiniz daha yüksektir.
Sinir sorunlarından kaynaklanan idrar retansiyonu erkeklerde ve kadınlarda aynı oranda görülür.
Enfeksiyonlar ve ödemler: Erkeklerde prostat enfeksiyonu, prostatın ödemlenmesine neden olabilir. Bu da üretraya baskı yaparak idrar akışını engeller. İdrar yolu enfeksiyonu (İYE) üretranın ödemlenmesine veya mesanenin zayıflamasına neden olabilir, her ikisi de idrar retansiyonu yapabilir. Seks yoluyla yayılan hastalıklar (CYBE olarak adlandırılır) da ödeme neden olabilir ve idrar yapmayı zorlaştırabilir.
Ameliyat: Ameliyattan önce ve ameliyat sırasında uykunuzu getirmek için verilen ilaçlar ameliyattan hemen sonra idrar retansiyonuna neden olabilir. Kalça protezi, omurga cerrahisi, rektal cerrahi, kadın pelvik sorunları için cerrahi ve hemoroidleri çıkarmak için cerrahi gibi prosedürler işlemden bir süre sonra idrar retansiyonu yapabilirler.
İdrar retansiyonunun belirtileri nelerdir?
Kronik form:
- İdrar akışını başlatmakta zorlanma
- Zayıf idrar akışı
- Çok fazla idrara çıkmak zorunda kalırken
- Sürekli idrara çıkma ihtiyacı
- İdrar kaçırma (mesane sürekli dolu olduğu)
Akut formda, birden hiç idrar yapamazsınız ya da çok az miktarda idrar yapabilirsiniz. Bu durum başınıza gelirse hemen bir sağlık kuruluşuna başvurun.
Kronik idrar retansiyonu nasıl teşhis edilir?
Öykü ve fizik muayene: Tanı sürecinde, hekiminiz belirti ve semptomlarınızı, bunların ne kadar süredir var olduğunu soracaktır. Ayrıca tıbbi geçmişiniz ve ilaç kullanımınız hakkında da sorular soracaktır. Alt karın bölgesinin (göbek) fiziksel muayenesi gereklidir. Erkekler prostatlarının boyutunu kontrol etmek için rektal muayene yapılması gerekmektedir.
Mesane ultrasonu: İdrar yaptıktan sonra mesanenizde kalan idrar miktarı, mesanenin ultrason testi yapılarak ölçülebilir.
Sistoskopi: Sistoskopi, bir ucunda küçük bir kamera bulunan ince bir tüpün idrar yolunuza yerleştirildiği bir testtir. Bu, doktorun üretra ve mesanenizin gözle incelenmesini sağlar. Bu test üretrada bir darlık (yara), bir taşın neden olduğu tıkanıklık, büyümüş bir prostat veya bir tümör gösterebilir. Ayrıca bulunursa taşları çıkarmak için de kullanılabilir.
Bilgisayarlı tomografi (BT): Taşların veya idrar akışını engelleyen başka herhangi bir şeyin bulunmasına sağlayabilir.
Ürodinamik test: Bu test grubu, mesanenizin ve üretranızın idrarı ne kadar iyi depoladığını ve boşalttığını ölçer.
EMG: Hekiminiz idrar tutmanın sinirlerle ilgili bir sorundan kaynaklandığını düşünüyorsa yapabilir. EMG, mesane ve üretral sfinkter içindeki ve yakınındaki kas ve sinirlerin elektriksel aktivitesini ölçmek için sensörler kullanır.
PSA: Prostat kanseri taraması olarak prostat spesifik antijen (PSA) kan testi yapılabilir. PSA seviyesi yüksekse, transrektal ultrason ve belki de prostat dokusundan biyopsi de yapılabilir.
İdrar retansiyonu nasıl tedavi edilir?
İdrar retansiyonu tedavisi, akut veya kronik formda olmanıza ve durumun nedenine bağlı olarak değişebilir. Akut formda, mesaneyi boşaltmak için üretraya bir kateter yerleştirilir. Kronik formun veya kronikleşen akut formun tedavisi nedene bağlı olacaktır.
Prostat büyümesi için ilaçlar: Prostat büyümesi olan erkeklerde, prostatı açmak ya da küçültmek için bazı ilaçlar kullanılabilir.
Prostat büyümesi için ameliyatlar:
Prostatın içinin tıraşlanması (prostatın transüretral rezeksiyonu veya TURP)
Prostatın lazerle açılması (prostatın Greenlight fotoselektif buharlaştırılması veya PVP)/ (prostatın Holmium lazer enükleasyonu veya HoLEP)
Basit prostatektomi (prostatın göbekten çıkarılması/açık ameliyat)
Üretra darlığı için tedaviler: Üretra darlığı için üretradaki yara dokusunun kateterler ve balonlarla açılması denenebilir. Yara izini açmak için üretra boyunca hareket ettirilen bir bıçak veya lazer kullanılarak yapılan ameliyat da bir seçenektir. Bazen yara dokusunun kesilmesi ve üretranın açık bir ameliyat olan üretroplasti yeniden oluşturulması gerekebilir.
Sinir sorunları için tedavi: İdrar tutma sinirle ilgili bir sorundan kaynaklanıyorsa, evde kendinize bir kateter kullanmanız gerekebilir.
İdrar retansiyonu olan kadınlar için tedaviler: Nedeni sistosel veya rektosel olan kadınlar için hafif veya orta dereceli vakalar pelvik taban kaslarını güçlendiren egzersizlerle (Kegel egzersizleri) tedavi edilebilir. Ayrıca mesaneyi desteklemek için vajinal peser adı verilen bir halka takılarak da tedavi edilebilirler. Menopozu geçtiyseniz hekiminiz östrojen tedavisi önerebilir. Daha ciddi vakalarda sarkan mesaneyi veya rektumu kaldırmak için ameliyat gerekebilir.